Nhận biết mô hình quan hệ
Giải thích được vì sao dữ liệu được tổ chức thành các bảng có liên hệ với nhau.
Tình huống mở đầu
Một ô tìm kiếm, rất nhiều bảng dữ liệu
Khi em tìm bài hát “Xa khơi”, ứng dụng nhanh chóng cho biết tên bài hát, nhạc sĩ sáng tác và ca sĩ thể hiện. Nhưng các thông tin ấy lại được lưu ở những bảng khác nhau.
Bài hát
Xa khơi
Xa khơi
Nhạc sĩ
Nguyễn Tài Tuệ
Nguyễn Tài Tuệ
Khóa liên kết
Mid = 0004 · Aid = 4
Mid = 0004 · Aid = 4
1
Mục tiêu bài học
Sau bài học này, em có thể:
Phân biệt bản ghi và trường
Xác định được hàng, cột, bản ghi và trường trong một bảng dữ liệu.
Xác định các loại khóa
Nhận biết khóa chính, khóa ngoài và vai trò của chúng trong liên kết dữ liệu.
Chọn kiểu dữ liệu
Chọn kiểu dữ liệu và ràng buộc phù hợp cho từng trường.
Thực hiện phép nối
Quan sát từng bước cách ghép các bảng bằng trường khóa chung.
Truy vấn bằng SQL
Viết và chạy câu lệnh SELECT đơn giản trên dữ liệu âm nhạc mẫu.
2
Kiến thức mới
CSDL quan hệ tổ chức dữ liệu thành các bảng và nối chúng bằng khóa.
CSDL âm nhạc gồm bốn bảng
Thay vì lặp lại tên nhạc sĩ và ca sĩ ở mọi nơi, dữ liệu được chia thành các bảng Nhạc sĩ, Ca sĩ, Bản nhạc và Bản thu âm. Các mã Aid, Sid và Mid giúp liên kết chúng.
Nhạc sĩ
| Aid PK | TenNS |
|---|---|
| 1 | Đỗ Nhuận |
| 2 | Văn Cao |
| 3 | Hoàng Việt |
| 4 | Nguyễn Tài Tuệ |
Ca sĩ
| Sid PK | TenCS |
|---|---|
| TK | Trần Khánh |
| LD | Lê Dung |
| TN | Tấn Nhân |
| QH | Quốc Hương |
Bản nhạc
| Mid PK | Aid FK | TenBN |
|---|---|---|
| 0001 | 1 | Du kích sông Thao |
| 0002 | 2 | Trường ca sông Lô |
| 0003 | 3 | Tình ca |
| 0004 | 4 | Xa khơi |
| 0005 | 1 | Việt Nam quê hương tôi |
| 0006 | 2 | Tiến về Hà Nội |
Bản thu âm
| Mid FK | Sid FK |
|---|---|
| 0001 | TK |
| 0001 | LD |
| 0005 | TK |
| 0005 | TN |
| 0002 | QH |
| 0002 | QH |
Cơ sở dữ liệu quan hệ là hệ thống quản lý dữ liệu lưu trữ thông tin dưới dạng các tập hợp bảng có quan hệ logic với nhau thông qua khóa chính (Primary Key) và khóa ngoại (Foreign Key), đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt các đặc tính ACID (Atomicity, Consistency, Isolation, Durability) để duy trì tính toàn vẹn dữ liệu.
Nguồn: Microsoft – trích từ tài liệu Azure Cloud Architecture Guides.
Atomicity – tính nguyên tử: một giao dịch hoặc thực hiện trọn vẹn, hoặc không để lại thay đổi nào.
Consistency – tính nhất quán: dữ liệu luôn thỏa mãn mọi ràng buộc đã đặt ra.
Isolation – tính độc lập: các giao dịch chạy đồng thời không làm sai lệch kết quả của nhau.
Durability – tính bền vững: kết quả đã ghi nhận không bị mất kể cả khi mất điện, sự cố.
Bản ghi
Một hàng của bảng, ghi dữ liệu về một đối tượng cụ thể. Ví dụ: một hàng mô tả nhạc sĩ Văn Cao.
Trường
Một cột của bảng, thể hiện một thuộc tính. Ví dụ: TenNS là trường tên nhạc sĩ.
Khóa chính
Một trường hoặc nhóm trường có giá trị không trùng nhau, dùng để xác định duy nhất mỗi bản ghi.
Khóa ngoài
Trường hoặc nhóm trường tham chiếu tới khóa chính của bảng khác, tạo mối liên hệ giữa các bảng.
Liên kết dữ liệu
Ghép dữ liệu từ hai hay nhiều bảng dựa trên trường chung để tạo ra thông tin đầy đủ hơn.
Kiểu dữ liệu & ràng buộc
Quy định miền giá trị của trường, giúp kiểm soát tính hợp lệ và nhất quán của dữ liệu.
| SBD | Họ và tên | Giới tính | Ngày sinh | Điểm | Mã kì thi |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Phan Việt An | Nam | 17/10/2005 | 6,25 | A1001 |
| 2 | Trần Duy Anh | Nam | 11/09/2004 | 8,00 | A1001 |
| 3 | Bùi Thị Hương | Nữ | 20/03/2006 | 9,50 | A1001 |
Ràng buộc dữ liệu: SBD là số nguyên; họ tên là xâu tối đa 64 kí tự; giới tính chỉ nhận “Nam” hoặc “Nữ”; ngày sinh là ngày hợp lệ; điểm từ 0 đến 10; mã kì thi là xâu tối đa 5 kí tự.
3
Bản đồ quan hệ và mô hình 3D
Chạm vào từng bảng, sau đó xoay mô hình để quan sát các lớp dữ liệu và khóa.
BẢN NHẠC🔑 Mid↗ AidTenBN
NHẠC SĨ🔑 AidTenNS
BẢN THU ÂM↗ Mid↗ Sid
Nhiệm vụ quan sát
Kéo trực tiếp mô hình để xoay. Các mặt biểu diễn bảng; trường cùng tên tạo đường tham chiếu giữa các mặt.
Góc X: −18° · Góc Y: 28°
Phương án tĩnh: Bản nhạc nối Nhạc sĩ qua Aid; Bản thu âm nối Bản nhạc qua Mid và nối Ca sĩ qua Sid.
4
Mô phỏng phép nối dữ liệu
Theo dõi từng bản thu âm tìm bản nhạc, nhạc sĩ và ca sĩ tương ứng.
Nhiệm vụ khám phá
- Dự đoán số dòng của bảng kết quả.
- Bấm Bước tiếp để quan sát từng phép ghép khóa.
- Đọc biểu đồ, viết kết luận về vai trò của khóa ngoài.
0/6 bước
Sẵn sàng. Hãy chọn dự đoán rồi bấm “Bước tiếp”.
Bảng Bản thu âm
| # | Mid | Sid |
|---|---|---|
| 1 | 0001 | TK |
| 2 | 0001 | LD |
| 3 | 0005 | TK |
| 4 | 0005 | TN |
| 5 | 0002 | QH |
| 6 | 0002 | QH |
Bảng kết quả nối
Kết quả sẽ xuất hiện từng dòng sau mỗi bước.
Biểu đồ số bản thu theo bài hát
Đơn vị: số dòng bản thu âm trong dữ liệu mẫu của bài.
5
Phòng thực hành mã lệnh SQL
Chỉnh sửa câu lệnh SELECT và chạy trên bộ dữ liệu âm nhạc mẫu.
Nhiệm vụ: Tìm tên bản nhạc cùng tên nhạc sĩ sáng tác. Thử thay đổi danh sách trường, thêm WHERE hoặc ORDER BY. Bộ chạy chỉ xử lí truy vấn đọc dữ liệu, không truy cập tệp hay mạng.
SQL Lab · Chế độ an toàn
Bộ máy: Đang tảiLượt chạy: Chưa chạy
Kết quả truy vấn sẽ hiển thị tại đây.
6
Luyện tập
5 câu hỏi, mỗi lần một câu. Trả lời để mở khóa câu tiếp theo.
Câu 1/5
Cơ sở dữ liệu quan hệ là gì?
Chọn một phương án để nhận phản hồi.
0/5điểm luyện tập
Hoàn thành!
7
Tổng kết kiến thức
Năm ý chính tạo thành một chuỗi logic của mô hình quan hệ.
BảngTổ chức dữ liệu theo hàng và cột.
Bản ghi & trườngHàng mô tả đối tượng; cột mô tả thuộc tính.
Khóa chínhPhân biệt duy nhất từng bản ghi.
Khóa ngoàiTham chiếu khóa chính của bảng khác.
Liên kếtGhép bảng để tạo thông tin đầy đủ.
Điểm luyện tập: Chưa hoàn thành
Hãy hoàn thành 5 câu luyện tập để cập nhật kết quả tại đây.
Tự đánh giá
Em đã làm được gì?
- Nhận biết bản ghi, trường và bảng.
- Xác định khóa chính, khóa ngoài.
- Quan sát và thực hiện phép nối.
- Chạy truy vấn SELECT cơ bản.
Vận dụng
CSDL quản lí điểm ở trường
Hãy đề xuất ba bảng để quản lí học sinh, môn học và điểm; xác định khóa chính và khóa ngoài để liên kết các bảng đó.
Câu hỏi mở: Nếu hai học sinh trùng họ tên, trường nào nên dùng để phân biệt?